ب - امام عليه السلام با جمله : « من از شرايط آن هستم » وجوب فرمانبرى از خود را به عنوان شرط توحيد بر همه مسلمانان واجب و نقشه مأمون را كه مىكوشيد با واگذارى وليعهدى به آن گرامى براى خلافت خويش مشروعيّتى بيابد ، خنثى كرد . ج - حضرت ، وجوب اطاعت از خود را از آن جهت كه از شرايط توحيد است و از سوى خداوند تعيين شده مطرح كرد ، نه از آن جهت كه از جانب مأمون ولىّ امر است و يا به زودى ولىّ امر خواهد شد . « 1 » 4 - مقاومت در برابر خواستهء مأمون امام رضا عليه السلام پس از ورود به مرو بيش از دو ماه در برابر خواسته مأمون مقاومت كرد و تا زمانى كه به‌طور صريح از سوى او تهديد به قتل نشد ولايتعهدى را نپذيرفت . در اين مدت همه جا پخش شد كه امام عليه السلام به خواست خليفه گردن ننهاده است . پس از پذيرش نيز با استفاده از هر فرصتى اجبارى بودن و نافرجامى آن را به همگان گوشزد كرد به عنوان نمونه در پايان مراسم جشن ولايتعهدى به يكى از ياران خود - كه شادمانى مىكرد - فرمود : « دلت را به اين موضوع مشغول نساز و بدان شاد مباش زيرا اين كار پانمىگيرد » . « 2 » و نيز در پاسخ معترضى كه گفته بود : چرا بدين كار تن دادى ؟ فرمود : « من بر اين كار مجبور شدم » . « 3 » 5 - پذيرش مشروط حضرت رضا عليه السلام ولايتعهدى را مشروط پذيرفت . اين شرايط عبارت بود از اين كه در امور حكومتى امر و نهى نكند ، فتوايى ندهد ، قضاوتى نكند ، در نصب و عزل افراد دخالتى نداشته باشد و هيچ يك از قوانين و مقررات جارى را تغيير ندهد . « 4 »

--> ( 1 ) - برگرفته شده از الحياة السياسيّة للامام الرضا عليه السلام ، صص 316 - 320 . ( 2 ) - بحارالانوار ، ج 49 ، ص 147 . ( 3 ) - همان ، ص 136 . ( 4 ) - ر . ك : مناقب ، ابن شهر آشوب ، ج 4 ، ص 363 .